Больше всего к могиле Калиновского в Вильне пришло беларусов. Спросили, почему он им важен
25 января 2026 в 1769370660
Мирослава Льнянко / «Зеркало»
Президенты трех стран и лидерка демсил Беларуси приняли участие в мероприятиях, посвященных восстанию 1863 года. Одним из пунктов программы было посещение кладбища Росы в Вильнюсе, где их встречали рота почетного караула, литовские военные, представители польской и украинской диаспор. Но больше всего было бело-красно-белых флагов. Около сотни беларусов в десятиградусный мороз пришли почтить память повстанцев. Что значит для них имя Кастуся Калиновского и почему он им важен? Об этом у пришедших спросило «Зеркало».
- Каліноўскі для мяне - гэта выбітны нацыянальны беларускі дзеяч, - говорит экс-доброволец полка Калиновского Александр Кусь Клочко, который пришел с фото плененными калиновцами Яна Тромбли Дюрбейко и Сергея Клеща Дегтева, информации о них нет до сих пор. Лічу, што без паўстання, якое ён узначаліў на тэрыторыі Беларусі, магчыма, і не было б увогуле такой дзяржавы сёння, як Беларусь - палітычнай дзяржавы. На мой погляд, гэта паўстанне, якое хай і пацярпела паразу, але зрабіла тое, што ў 1918 годзе з'явілася Беларуская Народная Рэспубліка. А пасля з'явілася БССР - хай і пад маскоўскай залежнасцю, - але дзякуючы ўсяму гэтаму ў 1991 годзе з'явілася незалежная Рэспубліка Беларусь. Не было б паўстання, не было б барацьбы беларусаў, не было б барацьбы Каліноўскага і каліноўцаў за незалежнасць, за самастойнасць, за сваё нацыянальнае - я лічу, што не было б нас, беларусаў. Мы былі б рускімі. І сёння былі б гэтым «штурмавым мясам» удзельнічалі ў нападзе на Украіну, а заўтра, магчыма, у нападзе на Еўропу.
Беларус Кастусь (имя изменено) пришел к кладбищу Росы, потому что для него Калиновский - носитель беларусской национальной идеи.
- Я б сказаў, што беларуская дзяржаўнасць зарадзілася ад Кастуся Каліноўскага. І потым пасля гэтага ў нас з'явілася нейкае самаўсведамленне, якое потым прадоўжылася ўжо Беларускай Народнай Рэспублікай, - объясняет мужчина. - Як там ні хочуць казаць «абы-якая БНР» наша прапаганда ў Беларусі. Але дзякуючы гэтаму мы ў тым ліку мелі БССР (пра гэта ж «Люстэрка» і пісала). Ды і не было б Беларусі ў тым выглядзе, у якім яна ёсць зараз, - объясняет Кастусь.
- Кастусь Каліноўскі разам са сваімі паўстанцамі змагаўся за волю адразу ў некалькіх краінах, у тым ліку ў Літве, Польшчы, Украіне і ў маёй роднай Беларусі, - говорит Мария Довнар, которая пришла с плакатом с портретами погибших добровольцев полка Калиновского. - Гэта плакат, які адлюстроўвае тыя каштоўнасці, якія нёс Кастусь Каліноўскі са сваімі паўстанцамі, яны застаюцца. Полк Каліноўскага таксама дапамагае зараз бараніць кардоны Еўропы ва Украіне. І вось гэтыя хлопцы, яны загінулі таксама, як і паўстанцы, калі баранілі волю.
Мария отмечает, что впервые приехала в Вильнюс почтить память Кастуся Калиновского в 2019 году, когда состоялось перезахоронение его останков и останков других повстанцев.
- Спачатку вельмі трымцела ўсе, калі мы даведаліся, што нарэшце знайшлі рэшткі паўстанцаў. Гэта была вельмі вялікая такая працэсія. Яна ішла з Кафэдральнай плошчы. А было шмат сцягоў - беларускіх, літоўскіх, польскіх, украінскіх. Але больш за ўсё беларускіх (гаворка пра бела-чырвона-белыя сцягі. - Заўв. рэд.). Гэта паказвае, што ў нас таксама ёсць шанец калі-небудзь здабыць волю, свабоду ад рэжыму, - считает она.
- Мы прыйшлі ў першую чаргу, шчыра кажучы, павітаць прэзідэнта Зяленскага тут, - говорит экс-доброволец Шип. - Але гэта дата важная для нас, для ўсіх народаў былой Рэчы Паспалітай. Гэта паўстанне, калі гучна прагучала беларускае імя.
Евгений и Татьяна пришли показать свою солидарность с народами Литвы, Польши и Украины.
- Прыйшлі, таму што гэта наша агульная гісторыя. Змаганне нашых краін за волю, за незалежнасць супраць Расійскай імперыі, - говорит Евгений. - Кастусь Каліноўскі - гэта чалавек-сімвал, які, па вялікім рахунку, першы, хто кінуў выклік…
- Хто кінуў першым заклік: «Каго любіш? Люблю Беларусь. То узаемна», - перебивает Татьяна. - Каб ушанаваць памяць Кастуся Каліноўскага, мы бываем тут некалькі разоў на год: на Дзяды, яго народзіны і ў дату пачатку паўстання. І сёння так супала, што прыехалі лідары некалькіх краін. Таму мы далучыліся. Каліноўскі для мяне - фігура, якая на сённяшні дзень ёсць знакавай для беларусаў, палякаў, літоўцаў. І гэта адзін з момантаў, якія аб'ядноўваюць нашы народы супраць агульнага ворага, які, на жаль, блытае берагі, і нам трэба супрацьстаяць гэтаму. І кожны маленькі крок - гэта частачка нашага супрацьстаяння.
Иван (имя изменено) о Калиновском узнал только в 1990-е, когда самостоятельно стал изучать историю Беларуси.
- Когда я учился, про Кастуся Калиновского в школе не учили. История Беларуси была в четвертой четверти одного из классов. Это такая маленькая книжечка, где все начиналось с неандертальцев, а потом сразу Октябрьская революция, - с иронией вспоминает мужчина. - Я сам изучал историю Беларуси в 1990-е годы. И когда пошли эти беларусские исторические энциклопедии, там уже начинаешь что-то узнавать. Сейчас регулярно поднимается тема, что все это (речь о восстании. - Прим. ред.) было зря. Мол, и 2020 год тоже как бы несвоевременно, это потеря. Понимаете, вопрос очень глупый, потому что нас не спрашивают. И Кастусю Калиновскому наше мнение - правильно он поступил или неправильно - оно как-то… Он это сделал, и эхо его действительно играет роль. То, что там было все не подготовлено, было мало шансов на успех… Их этот вопрос не сильно волновал. Каждый делает в своем поколении свое.
Для Михаила все началось с 2019 года. Попытавшись пройти в депутаты на тогдашних выборах, он попал в «обезьянник», а после него - на перезахоронение Калиновского.
- Калиновский - это историческая личность, во-первых, - перечисляет он. - А во-вторых, это даже и пример подражания, понимаете. Может быть, среди нас тоже есть какой-то новый Калиновский, но надо, чтобы он как-то больше проявился. Потому что в 2020-м был Тихановский, и все думали, что он похож на Кастуся. Но видите, как обстановка меняется… Однако у людей всегда есть надежда. Только вот чтобы не как у него финал был, а другой, позитивный.